مهر

اي برادر قصه چون پيمانه اي ست / معني اندر وي مثال دانه اي ست

دانه ي معني بگيرد مرد عقل / ننگرد پيمانه را گر گشت نقل (مولانا)

                                                                                        

مهر يا ميترا يكي از ايزدان بزرگ، ايران كهن مي باشد،ميترا در اوستا«ميثره» ايزد پيمان و روشنايي است، او دارنده ي چراگاه ها و نگهدارنده و نگهبان خستگي ناپذير و پشتيبان راستي و درستي است، و هيچ چيز از ديد او پنهان نمي ماند، زيرا او خورشيد ناميراست. همه جا حاضر است و هزار گوش و ده هزار چشم دارد. مردم بدنهاد و بد پيمان را نمي بخشد و به كساني كه او را مي پرستند فراواني و نيك بختي مي بخشد. بارانهارا او مي فرستد و چهارپايان و گياهان را او مي پروراند و مي روياند در كنار او رشنو Rashnu و سراشه Sraosha سروش ياري دهنده، اجراي دادگريند و زيان كاران مجازات مي كنند.

 ميترا كساني را كه به او دروغ گويند و به نامش پيماني ببندند كه بدان پايبند نباشند، در سرتاسر قلمرو سرزمين، هرجايي كه باشند، دنبال كرده و به مجازات مي رساند. پيماني كه بسته مي شود، با ارزش و مقدس است، چه پيمان با يك مزداپرست باشد و چه پيمان با يك ديوپرست.

اما در وارون آن مهر به مهرپيمان ها يعني به جا آورندگان عهد و پيمان اسب هاي تيزتك مي بخشايد،ايزد آذر همواره كساني را كه پيمان دار باشند ياوري مي كند، و فروشيان به وي فرزندان دلير و پارسا مي دهند. ميترا را ستايش مي كنيم، كه دارنده ي دشت هاي فراخ است، نگهبان سرزمين هاي آريايي است و در اين سرزمين ها آرامش و روزي بسيار بوجود مي آورد و كارهاي دشوار را چاره گري كرده،سعادت و پيروزي براي مردمان ارمغان مي آورد.چون اوست دلير و كسي كه در همه جا هست و همواره درخور ستايش و بزرگداشت است. ميترا ميان همه ايزدان نيرومندترين و بزرگترين است او را با Zaothra (آب زور، آبزور مقدس كه در مراسم مذهبي مورد استفاده قرار مي گيرد)با هئومته يا برسمن و با زباني آكنده از سرود ستايش، عبادت مي كنيم.ميترا، دارنده دشت هاي فراخ از تميز كارهايي كه مردم انجام مي دهند به خوبي آگاه است.هزار گوش براي شنيدن و ده هزار چشم براي ديدن دارد و از فرازناي آسمان همواره بيدار و ناظر اعمال مردمان است.مهر تنها ايزد پيمان نيست،بلكه ايزد جنگ و پيروزي نيز هست. چون در آوردگاه، دو صف پيكاري رو به روي هم بايستد،مهر به آن گروهي ياري مي كند كه از روي خلوص و راستي او را نيايش كنند،آنگاه اي كه وي به همراهي ايزد وايو(ايزد باد) و ايزد داموئيش اوپمنهDamois-upamana براي ياري به سوي آن جنگاوران روي مي آورد.

ميترا ايزد جنگ است، از همين روي جنگاوران ختا روي زين اسب، وي را مي ستايند و كاميابي مي خواهند تا مركوب شان استواري مشان دهد و بتوانند از دور دشمن را بشناسند و پيروز شوند.

ميترا وارون  برآنچه كه مي پندارند، در هيات ايزد خورشيد نمايان نمي شود، بلكه وي روشنايي و انوار زرين خورشيد است. پيش از آنكه خورشيد از پس كوه هرا/ البرز سر بركشد، وي با جانه زرين و زينت هايش از آن بلندي كوه به نگرش همه كشورهاي آريايي  مي پردازد.مهر با آن همه ديدگانش نگران آن جاهايي است كه سراسر پوشيده از چراگاه هاي سرشار و ستوران فراوان است. اين ايزد نيرومند، بزرگي و شكوه مي بخشايد،شهرياري و پادشاهي و پيروزي مي بخشايد در همه كشورها به آن كساني كه از روي راستي و از روي آيين ديني وي را بستايند و مراسم اهداي قرباني و فديه به جا آورند.

ميترا در اينجا نموداري از خلق و خوي ايراني مزدايي را نشان مي دهدو وي دشمن بي امان  دروغ و دروغگويان است. هيچ كس از فرمانرواي خانواده،گرفته تا كدخدا و شاه نسبت به وي دروغ نتواند گفت،چون مهر از دروغ بيش از هر چيز و هر اخلاقي آزرده مي شود،به همين جهت هر جايي كه دروغ باشد و پيمان شكني يا مهر دروجي و دروغگويي، وي به تندي بدان سو فرود مي آيد و دروغگويان را به سختي كيفر مي دهد. همان سان كه جنگاوران با ايمان  را ياري مي كند، جنگاوراني كه نسبت به او بي ايمان باشند،هيچ گاه روي پيروزي را نمي بينند در پيكارگاه اسبان شان از قدرت تاخت باز مي مانند نيزه هاشان در پرتاب به واپس برمي گردند و هرگاه به سوي رقيب نيز روان شود كارگر نمي افتد اما كساني كه پيرو راستي باشند مهر ايزد راستي را همواره در نظر داشته باشند و تا پاي جان پيمان را محترم شمارند هرگاه كه نياز به ياري داشته باشند ميترا به ياريشان مي شتابد.

تو اين را دروغ و فسانه مخوان / به يكسان روش در زمانه مدان/ ازو هرچه به اندر خورد با خرد/ دگر بر ره عقل معني برد

 

 

/ 3 نظر / 27 بازدید
شارمین مهرآذر

درود بر شما تارنگار جالبی دارید. اگر خواستار تبادل لینک هستید ، خوشحال می شوم.

بهنام

جالب بود. به نظرم از نکات جالب آیین میترایی زن بودن این خدای برتر است.

بهرام ساسانی

بهنام جان آنچه بدان آيين ميتراييسم ميگويند در اروپا و قلمرو روم يافت شده است که در آن ميترا نه خدا بلکه يک انسان خداگونه منجی صفت و نه زن بلکه مرد است. در اين آيين حتا زنان حق ورود به مهرابه يا نيايشکده مهری را نداشتند. آنچه بدان آيين مهری ايرانی ميگويند هم در آن زن نقشی ندارد و مراحل هفت گانه را نميتواند طی کند. مهر پيامبر اين آيين نيز مرد بود. ميترا خدای آرياييهای نخست که زن هم بود،‌ آیین نداشت بلکه یکی از ایزدان آریاییها بود. پیروز باشید.