افت اخلاقی

اُفت اخلاقی<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />

                                           ماهی از سر گُنده گردد نی زدُم

                                                                                      مولوی

افت اخلاقی، مادر همه افت هاست. افت های دیگر از نوع اقتصادی، سیاست، روابط اجتماعی، همگی دنباله رو او هستند. این چیست که این همه آثار دارد؟ خیلی ساده گسیختگی رشته های حفاظ است، که افراد یک جامعه را به هم پیوند می دهد، که این حفاظ اگر نبود، مانند خودرویی     می شود که ترمزش معیوب باشد.

انسان در سرنوشت خام خود تمایلش آن است که هرچه دلخواهش است به انجام برسد، هیچ کس یا هیچ چیز در برابر او مانع ایجاد نکند. افت اخلاقی حفاظ را از میان بر میدارد، و آنگاه دیگر شخص به حال خود رها شده است. چون در همه جوامع، حتی جوامع ابتدایی و بسیار ساده، نوعی اصول اخلاقی حکم فرما بوده، این سؤال اخلاقی پیش می آید که چرا بشر اصولا" اخلاق را در خود پذیرفته؟ قبل از هر چیز چنین می نماید که ضرورت همزیستی در اجتماع منشأ آن بوده، نوعی محاسبه است. نمی شود به صورت گروهی زندگی کرد و بعضی اصول را در میان خود برقرار نداشت. قانون و عرف برای این منظور کافی نبوده است، زیرا گسترش مسایل بشری بیش از آن است که آن دو بتوانند به تنهایی آن را جوابگو شوند آدمی علاوه بر نظم، احتیاج به نوعی آرامش درونی هم دارد که از طریق اخلاق تامین می شود.

قانون و عرف، قرادادی است، ولی اخلاق از عواطف انسانی مایه    می گیرد، زیرا آدمیزاد موجودی است دارای دو ملکه یاد و پیش بینی. یاد، او را از تجربه های گذشته بهره ور می دارد، و پیش بینی، عواقب آینده را در برابرش می نهد. وقتی شما می بینید که چون به شما ضربه بزنند، احساس درد می کنید، به یاد می آورید که دیگران هم با همان عارضه همان دریافت را دارند، و از آن می پرهیزید، زیرا استعداد پیش بینی به شما می گوید که غافل بودن از درد دیگران، دیگران را نسبت به درد شما غافل خواهد داشت. این، نوعی محاسبه تلطیف شده است که از طریق بیداری وجدان حاصل می شود. وجدان در معنای آگاهی.

تفاوت اخلاق با قانون و آیین آن است که رعایت آن الزام ندارد، ولی تأثیر آن از هر دو آنها بیشتر است، زیرا از آنجا که بازخواستی نیست، فرد بی اخلاق می تواند تا هر جا که خواست جلو رود.

بی اخلاقی تا زمانی که نمود بیرونی اش به خرق قانون و آیین نینجامیده، کسی با آن کاری ندارد، زیرا تقلب نامکشوف است. از قدیم   گفته اند: «دزد ناگرفته پادشاه است» از این رو زیانش زیرزمینی می شود.

مردم ممکن است روزی دریابند که او بی اخلاق است، ولی دلیل قانونی برضد او ندارند. او هم البته این کوشش را به کار می برد که تا سرحد مچ گیری، یعنی تا سرحد نقض قانون، جلو نرود.

هیچ جامعه ای را با قانون تنها نمی توان اداره کرد، اما قانون باید پشتوانه ای داشته باشد که آن را از الزام به اذعان تبدیل کند و آن خود خمیرمایه اش را در اخلاق باید جست. نزدیک به همه کشورها قانون دارند، حتی آنان که «عقب مانده» شناخته شده اند ولی تفاوت میان کشور های سامان دار و بی سامان در آن است که در نخستین ها مردم قانون را با اعتقاد پذیرفته اند و آن را به سود خود می دانند، در دومی ها به اجبار، و از آن شانه خالی می کنند.

دنیای جدید خصوصیاتی داشته که هر چه بیشتر خواسته است بر قانون تکیه کند تا بر اخلاق، زیرا به سرکشی های روحیه انسانی اعتماد نداشته منتها می بایست این شرط را ملحوظ دارد، که « اخلاق احترام به قانون» از نظر دور داشته نشود.

مردم مانند آفتابگردان هستند که روی خود را به طرف آفتاب            می گردانند. آنها به جانبی رو می کنند که نیازهایشان را برآورده کند اگر قانون این کار را نتوانست بکند، خود وارد صحنه می شوند. البته وارد صحنه شدن، مستلزم آن است که شخص موانع وجدانی خود را از جلو بردارد. مثالی بیاوریم: در یک سالن سینما اگر نشانه ای از آتش سوزی به چشم خورد، حتی در یک کشور بسیار متمدن، با مردم بسیار آداب دان جای تعجب نخواهد بود که تماشا گران زیر دست و پا همدیگر را له کنند، در حالی که همه آنان در وضع عادی رعایت حق همدیگر را دارند. آتش سوزی،       نامجاز های معمول را مجاز کرده است. ضعف اعتقاد به قانون زمانی شیوع می یابد که اعتماد به حسن نظر واضع و مجری قانون از مردم سلب گردد، در غیر این صورت نمی توان پذیرفت که مردم به آنچه سود خود آنها در آن است_ یعنی سامان درست اجتماعی_ به این آسانی پشت پا بزنند. تمشیتی که در دنیای صنعتی داده شده است _ از ژاپن تا اروپا و آمریکای شمالی_ از این جهت است که سازمان اجتماعی کشور همه اخلاقیات را جمع کرده و فشرده و به صورت یک واحد اخلاقی در آورده، و آن « اخلاق احترام به قانون» است. به بقیه چیزها چندان کاری ندارد که هر کسی در دل خود چه می اندیشد، چه می کند و از چه درجه از انسانیت بهره وری دارد. همین اندازه که رفتار او و سخن او به حسن جریان قانون لطمه ای نمی زند، شهروند قابل قبولی است. مردم نیز عادت کرده اند که اخلاقیات خود را در همین دایره تنظیم کنند، و از این رو است که هر کسی حساب کار خود را می داند و حد خود را می شناسد.

وقتی قانون جانشین اخلاق فردی بشود، البته از لطف و گرمی زندگی می کاهد. مردم دیگر وظیفه عواطف شخصی خود را به سازمان های اجتماعی واگذار می کنند و حکومت را نایب مناب خود قرار می دهند که از جانب آنان مراقب کار ها باشد، و این، از جهتی شکست تمدن جدید بوده که از درجه همدردی و تفاهم فردی کاسته است، اما چاره ای نبوده. تبدیل جامعه روستایی به صنعتی، و افزایش جمعیت و تراکم، راهیابی های دسته جمعی را در پیش پا می نهاده.

این امر، یعنی انتقال اخلاق فردی به قانون گرایی در بسیاری از   کشور های روستایی منش و «دنیای سوم» بحرانی پدید آورده، بدین معنی که اخلاق فردی کاربرد خود را از دست داده و قانون هم جایی برای خود باز ننموده است. سراب های تجدد، این توقع را در مردم این کشورها نیز برانگیخته که همان را از زندگی بخواهند که در جوامع تجدد یافته خواسته می شود، ولی چون زمینه تحقق آن فراهم نیست، کار به آشفتگی کشیده. انقلاب های ریز و درشت، ناشی از این مشکل است. جامعه طلب می کند چیزی را که دستگاه گرداننده برای برآوردن آن مجهز یا مساعد نیست.

علت هرچه باشد می توان پنداشت که خطرناک ترین چیزی که یک کشور نو صنعت را تهدید می کند، پشت پا زدن به پای بند هایی است که زندگی یک جامعه را ادامه پذیر می سازد.

افت اخلاقی را بدان علامت می گیریم که راه های شناخته شده، کوره راه بمانند و راه های انحرافی در حکم شاه راه درآیند. سلب اعتماد از کشور، از حکومت از آینده و از اصولی که بشریت را تاگنون بر سر پا نگه داشته، موجب می گردد که هر کسی در هر موقعیت و شغلی که باشد،        «اکنون بین» بشود نه دیروز را ببیند و نه فردا را چشم انداز بی حفاظی نوید پیش برد کار را بدهد.

ادامه دارد...

 

 

در هر نقطه از جهان اگر زندگی از مجرای طبیعی خود خارج گردد، ایجاد واکنش می کند و این واکنش می تواند تکان های بزرگ پدید آورد اکنون این سؤال در برابر هست: آیای قرن 21 قرنی است که بشر بتواند در آن آب خوش از گلویش پایین رود و یا آنکه جهان در معرض یک زلزله معنوی قرار دارد که مرفه ترین نقطه هایش زلزله خیز ترینش باشد؟

 

/ 6 نظر / 43 بازدید
آریانام

با درود به شما و سپاس از نوشتارتان. تارنگار بنده درباره ی یکی از تلخ ترین دوران زندگی ایرانیان به روز شده است اگر حوصله داشتید بخوانید

علیرضا

اگر اخلاق را به دو نوع فردی و اجتماعی تقسیم کنیم باید گفت اخلاق فردی غیر از اینکه در کمال فرد تاثیر دارد زیر بنای وجوه دیگر کمال یک جامعه است (سیاست فرهنگ اقتصادو...)در تاریخ ملل مختلف نیز میبینیم که این اخلاق فردی است که در تصمیم گیریهای نهایی حاکمان و رهبران آنها تاثیر گذار بوده.امروز نیز رشد ونبوغ مادی و معنوی جوامع در گرو رشد اخلاق فردی آنها است.

سورنا گیلانی

با درود روزافزون . از اينکه در بازديد از تارنگار ارزنده تان ديرکرد داشته ام پوزش می خواهم . به راستی که بسان همیشه نوشتاری نغز و نیکو نگاشته ايد . تارنگار « سرزمین جاوید » نیز با نوشتاری نوین با عنوان « خواجه غیاث الدین کاشانی ، صاحبنام در جهان ، گمنام در ایران » به روز شد . پیروز و سرفراز باشید

فریدون

درود بر شما سرور گرامی و سپاس از نوشتار خوبتان. چرا اين سروده ی مولوی را کامل ننوشتيد؟ ماهی از سر گنده گردد نی ز دم... فتنه از عمامه خيزد نی ز خم ... بهروز و تندرست زيويد. پاينده ايران.

مهرداد

درود . با تشکر از اينکه اين وب رو واسه من فرستادی واقعا جالب بود و مفيد من که تا حالا هيچ کدوم رونميدونستم و الآن که ديدم خيلی برام جالب بود اگه مطلب جديدی اضافه کردی حتما برام بفرستش با آرزوی سالی خوش.بدرود

سدستيز

در راستای تلاش‌های مردمی پیرامون اعتراض به آبگیری سد سیوند ، نمایندگان مردمی روز چهارشنبه (۲۲/۱/۸۶) از ساعت11 تا 13 برابر سازمان میراث فرهنگی تجمعی آرام خواهند‌داشت. حضور شما در این تجمع مدنی از بدیهی‌ترین وظایف شهروندی برای پاسداری از یادگارهای فرهنگی است. نشانی سازمان میراث فرهنگی: خیابان آزادی ، نبش یادگار امام خواسته‌های تجمع‌کنندگان: 1- اعلام رسمی این‌که آیا سازمان میراث فرهنگی مجوز کتبی آبگیری سد سیوند را صادر کرده یا خیر 2- اعلام رسمی این‌که آیا آبگیری سد سیوند شروع شده یا خیر 3- اعلام نتایج کامل کاوش‌های باستان‌شناسی در تنگه‌ی بلاغی 4- اعلام زمان دقیق مناظره‌ی کارشناسی وعده داده شده بین و مسوولان سازمان میراث فرهنگی- وزارت نیرو بانمایندگان تشکل‌های مردمی 5- توقف کامل پروژه‌ی سد سیوند