جستاری در گیتی
templates for Your weblog List of Iranian Top weblogs
عارف قزوينی

                              بزرگ داناي هستي بخش

      عارف قزويني

                          هر كس به خيال خويش نامي

                                                      بنهاده و خواندش بدان نام

متجاوز از يك قرن پيش به سال 1258 خورشيدي، « ابوالقاسم عارف قزويني»در يك خانواده نسبتا در قزوين زاده شد. پدرش، « ملا هادي» ، وكيل دعواي و ملاك بود. كودكي عارف در يك محيط خانوادگي متشنج، آميخته با درگيري هاي روزانه پدر و مادرش سپري شد.

او در كودكي به فشار پدر مدتي را به نوحه خواني پرداخت و به گفته خودش هيچ گاه نتوانست پدر را به خاطر اينكه وي را مجبور به اين كار كرده بود ببخشد، چراكه در او جوهري ديگر وجود داشت كه گويي در انتظار كشف و استخراج در فرصتي تاريخي سر مي كرد.

زندگي در محيطي ميان برزخ گذشته محكوم و آينده اي نامعلوم كه ثمره دگرگوني هاي اجتماعي آن روز ايران بود، به جوانانش تنها مال اندوزي، عشرت طلبي و بي بندوباري مي آموخت. ابوالقاسم جوان نيز فرزند همين وضعيات بود. شاعر كه در جواني مخفيانه با دختر« شيخ عالي شالي» ازدواج كرده بود به دليل مخالفت شديد خانواده وي مجبور به ترك قزوين شد، مدتي به رشت رفت و سپس رهسپار تهران شد و اين آغاز زندگي پر تلاطم عارف بود:

عارف كه خط و موسيقي و مقدمه فارسي و عربي را آموخته بود به تهران رفت. نشو و نما در تهران و آميزش با مردم روشنفكر، يك مرتبه چشم و گوش او را باز كرده موهوماتي را كه در آغاز زندگي با فشار در ذهن وي جايگزين كرده بودند، به فراموشي سپرد. با بالا گرفتن شعله هاي انقلاب مشروطه «من» پنهان او جلوه گري آغاز كرد و سخن و ترانه و آهنگش بالاترين وسيله وطن پرستان آن روز ايران براي تغيير حوادث شد.

در شعر هاي آغازين، شاعر نوپا طرز بيان ديرينه را با تعبيرهاي نوزاد سياسي در هم آميخته مي كوشد تا عشق خصوصي خود را با عشق عمومي در هم آميزد. شعرهاي او كه با اشاره به ماجراهاي شخصي اش آغاز مي شود، در نيمه راه با جهش به سوي بيان آرزوها و نيازهاي مردم معني مضاعفي مي گيرد. آنگاه شاعر در مي يابد كه نقش بزرگ او كه به زندگي اش معنا مي دهد چيست: او مي تواند آوازه گر انقلاب مردمي و سخنگوي طرفداران آزادي و حكومت ملي باشد. اينجاست كه او به مثابه يك شاعر ملي، يك ميهن پرست، يك مبارز راه سعادت و استقلال وطن و رهاي خلق از ستم اسارت گران خودي و بيگانه به مجاهدت برمي خيزد. در همين سال هاست كه عارف به شكل مدافع آتشين آزادي زنان، امر آموزش و پرورش ملي و دشمن سرسخت روحانيت مرتجع زمان ظاهر مي شود.

انديشه هاي عارف همزمان با انقلاب مشروطه ايران شكل مي گيرد، اما با تكميل حس وطن پرستي، شاعر كم كم به گذشته باز مي گردد و آشكارا از فر و شكوه از دست رفته ايران و ايراني ياد مي كند:« هرقدر بر قيد تعبد و ناداني كوركورانه به پيروي ميل و ارده ديگران پايبند خرافات بودم، چندين برابر به ميل دل خود مايل به آگاهي از آيين ملي خود شدم. از آنجا كه مرگ پرده در اعمال خوب و بد هر بد و خوبي است، آنچه را خيال كرده بودم بعد از مرگ من برادران زرتشتي و ساير برادران ايراني از خواندن آن آگاهي پيدا كرده تا پي به عقيده و افكار من ببرند. اگر عقيده آزاد باشد يا نباشد من تنها كسي هستم كه در راه عقيده از همه چيز گذشتم. خواهم گفت كه تمام بهشت را با يك وجب از خاك مملكتم، ايران، معاوضه نخواهم كرد. من همه چيز وطنم را دوست دارم و به پاكي خون و نژاد خويش نيز ايمان دارم و همين كشش خون و تعصب نژادي است كه مرا وادار به ثناگويي از پيامبر پاك نهاد ايراني نموده است:

به نام آنكه اوستايش كتاب است

                                                 چراغ راه دينش آفتاب است

مهين دستور دربار خدايي

                                                شرف بخش نژاد آريايي

شفق چون سر زند هر بامدادش

                                                    پي تعظيم خور شادم به يادش

دو تا گرديده چرخ پير را پشت

                                                   پي پوزش به پيش نام زرتشت

نياكان عارف كه وي آنها را از كودكي به نام«كله بزي ها»مي شناخت از اهالي رود بار محمدزمان ،خان قزوين بودند كه به گفته عارف ايرانيان روشن روان پاك نژادي بودند كه آيينه ي مليتشان از هر زنگي پاك وبه همان رنگ ساده ايرانييت روشني بخش بودو يادآور روح پاك نياكان وهمه ي ايرانيان پاك نژاد دوره ي جهانداري وجهانباني با عظمت ايران بودند وبه نام علاقه به ايران وبه كوري چشم بي علاقه گان به آن افتخار دارم كه پدرانم پشت به پشت،پدر به پدر داراي آيين پاك ايران كهن وخون ايراني بودند كه همان خون تا آخرين نفس در شريان من جريان خواهد داشت.

ندارم هيچ اگر اين فخر دارم

                                                   كه يك ايراني والاتبارم

به خون دل زيم زين زيست شادم

                                                       كه ايراني بود خون ونژادم

افكار وطن پرستانه ي شاعر زماني نداي ايراني بودن وافتخار ايراني سر داد كه نه تنها هويت ايراني،بلكه مملكت ايران آماج حمله ي وطن فروشان در داخل ودشمناني از خارج بود.عارف زماني فرياد عشق به ايران سر داد كه همه چيز مردم از خاك وآب وفرهنگ وهويتش را از او مي گرفتند و اين عارف بود كه در اينچنين زماني به داد ايراني به خواب رفته آمد واز هر فرصتي براي احياي فرهنگ وتاريخ ايران زمين سود جست.براي نمونه در پاسخ نامه ي«گلگون»درخواست كرد:

دره ي«مرادبيك»رابه نام خداوند عظمت واقتدارشاهنشاه گيتي مدار،بالاترين افتخار دوره ي تاريخي ايران وايراني،«كورش»ودره ي عباس آباد را به نام نامي جانشين بي قرين او كه پس از سه هزار سال خط هاي بر جسته ي ميخي دامنه هاي الوند نام مبارك صاحب اصلي آن،«داريوش»را خاطرنشان اين ملت فراموشكار كه كارش به واسطه ي لاقيدي وبي علاقگي به شئونات ملي از روح هستي به پستي ونيستي اش كشانيده،به خوانند.»

واين انديشه هاي ملي گراي متعصبي است كه در اوج تكامل انديشه هايش به جايي مي رسد كه بجز عشق به ايران هيچ نمي انديشد وبا چنان خلوصي از آن دم مي زند كه هر ايراني را مجذوب ريبايي آن مي كند:

بگو چه چاره كنم اين دو چشم بينا را

                            كه اشك ساخته ويرانه طاق كسري را

تو غير گريه نديدي زما به نوبت پيش

                        در اين مكان ز چه آورده اي دگر مارا

قسم به آنكه به نزدت بود عزيز كه من

                            به عالمي ندهم خاك پاك اينجا را

وصيت است كه در هر زمان سپارم جان

                          مرا بيار ودر اين خاك دفن كن يارا

همين ديار وهمين كاخ وبارگه بوده است

                            كه تحت امر خود درآورده بود دنيا را

بدند بنده ي در گاه آن شهان جهان

                       به سرزمين مهان با ادب بنه پا را

بيا وگردش گردون دون ببين عارف

                        كه كرده ويرانه آن كاخ آسمان سا را

عارف در نتيجه ي بر هم خوردن وضعيت كشور وآغاز جنگ جهاني و لشكر كشي روس وانگليس ،با شماري از آزادي خواهان به اميد مساعدت دولتهاي متفقه به تركيه پناه برد.اما زماني كه فهميد آن ها هم كه دم از دوستي با ايران مي زنند،تنها هدفشان اين است كه ايران را بازيچه ي سياست خود قرار دهند، چنان توازن افكار خود را از دست داد كه در كمال نا اميدي،تنها آرزوي مرگ زنده بود.بعدها عارف هنگام قيام«كلنل محمد تقي خان پسيان»به خراسان رفت وبيش از پيش شيفته ي ميهن پرستي او شد.وي به نتيجه ي اين قيام بسيار اميدوار بود ولي سرانجام كلنل نيز به جمع شهيدان راه آزادي پيوست.عارف در مراسم خاك سپاري وي مشت بر سر كوفت وهنگامي كه سر وي را روي توپ مي گذاشتند اين شعر را فرياد رذ:

اين سر كه نشان سر پر ستي است

                                             امروز رها زقيد هستي است

با ديده ي عبرتش ببينيد

                             كاين عاقبت وطن پرستي است

عارفدر دوستي بسيار با وفا و متعصب بود و همواره در آثارش از مرگ وناكامي دوستانش سخن به ميان آورده است.عارف مردي بسيار آزاداندمنش وبي اعتنا به صاحبان مقام وزر و زور بود وسدمداران تملق دوست به دليل صراحت بيان با او نمي جوشيدند.وي از جواني شخصيتي كناره جو داشت وبه گفته خودش گفتار را در برابر انديشه زانو زده واز پا در آمده مي پنداشت وقلم رادر پيشگاه تصورات دماغي واحساست دروني بيچاره وزبون مي ديد.

سرانجام عارف كه حدود شصت سال از زندگي را به ناكامي وتلخي گذرانده بود در روز دوم بهمن 1312 پس از ده روز بيماري سخت از اين جهان رفت.پيكرش را در كنار آرامگاه پور سينا درهمدان به خرج رييس شهرداري به خاك سپردند.

به زير سايه ي ديوار نيستي است سرم

                             رهين منت هفت آسمان نخواهد ماند

بدان كه مملكت داريوش وكشور جم

                          به دست فتنه ي بيگانگان نخواهد ماند

واينچنين فريادگر آزادي ملت ايران واحياگر تمدن قوم آريا چهره در نقاب خاك كشيد و افكارش جاودانه شد:

چه آذرها به جان از عشق آذربايجان دارم

               من اين آتش خريدارش به جانم تا كه جان دارم

پرستشگاهم اين آتش بود كو هستيم سوزد

                كه اش ز آتشكده ي زرتشت در اين دودمان دارم

به بي پروايي من كس در اين آتش نمي سوزد

                          مرا پروانه چون پروانه كي پرواي جاندارم؟

مرا قوميت از زرتشت وگشتاسب بود محكم

                 به پيشاني باز اين فخر از پيشينيان دارم

مسلمان يا كه ترسا اين دو در دستور مليت

              ندارد فرق زان بيگانگي با اين وآن دارم

تو بايد عذر اين ناخوانده مهمان را از اين منزل

                   بخواهي دزد را من دوست تر زين مهمان دارم

زباني كو ندارد جز زيان كاري ببر اورا

                براي قطعش از تيغ زبان خوش امتحان دارم

رها كن يادگار دوره ي ننگين چنگيزي

               تو گر كور  وكر و لال و خمش باشي

                            از اين بهتر كه گويي از زبان ترك وتازي اين نشان دارم

منابع:

1_عارف شاعر مردم نوشته ي گ.گ.گامين ترجمه ي غلامحسين متين

2_شهر شعر عارف تدوين محمد علي سپانلو

3_زندگي نامه ي شاعران ايران گردآوري ليلا صوفي

4_آثار منتشر نشده ي عارف قزويني تدوين هادي حايري

5_ديوان عارف قزويني تدوين دينشاه ايراني

 

لینک نوشته

نازنین متین-

وبلاگ من
آرشيو
  • فروهر
  • سيزده به در
  • هفت سين
  • جشن نوروز
  • سوشيانت
  • جشن سده
  • چهارشنبه سوری
  • جشن اسفندگان
  • حکومت در دوره هخامنشيان
  • جشن تيرگان
  • زن هخامنشی
  • زرتشت
  • ازدواج در دين زرتشتی
  • سنگ نبشته خشايار شاه در موزه تخت جمشيد
  • آتش خاموش
  • فرهنگ ايرانی
  • ابومسلم خراسانی
  • جهان بينی زرتشت
  • فرانک
  • چرا ايران ايران ماند؟
  • 2فرانک
  • دنیا به کجا می رود؟
  • زن در دوره ساسانی
  • و امروز ما برای ايران فردا می پرسيم چرا؟
  • جشن مهرگان
  • پايان فرانک
  • کورش بزرگ
  • افت اخلاقی
  • آرش
  • افت اخلاقی ۲
  • عارف قزوينی
  • گاتها وتأ ثير آن بر دانش در ايران باستان وجهان
  • آيين زرتشت
  • تهاجم فرهنگي،آن هم از نوع داخلي
  • يك دين با دو خدا
  • يک دين و دو خدا ۲
  • لينكستان
    رتبه گوگل من