جستاری در گیتی
templates for Your weblog List of Iranian Top weblogs
جشن مهرگان

مهر گان

فصل پاییز با نام های«پادییز/پاذییز»، «خزان» و «تیرماه/تیره ماه» نیز شناخته شده است. نام پسین یا تیر ماه در ادبیات فارسی و از جمله در شاهنامه فردوسی به همه فصل پاییز اطلاق شده است و امروزه نیز در تاجیکستان و شمال افغانستان تداول دارد.

یکم مهر

روز جشن بزرگ «میثرکنه/میتراکانا/مهرگان» بزرگترین جشن هخامنشی در ستایش و گرامیداشت «میترا» در نخستین رو زماه «با گایادی/بغیادی» (یادخدا) و نیز آغاز سال نو در گاهشماری هخامنشی.

امروزه نیز سنت کهن آغاز سال نو از ابتدای پاییز با نام «سال ورز» درتقویم محلی کردان مکری مهاباد و طایفه های کردان شکری باقی مانده است. در تقویم محلی پیامبر (به ویژه دو ناحیه «ونج» و «خوف» از نخستین روز پاییز (تیرماه) با نام «نوروز تیره ما» یاد می کنند. آغاز پاییز به عنوان آغاز سال نو زراعی همچنان در میان کشاورزان رایج است. همچنین بیرونی از این روز با عنوان «نیم سرده» (نیمه سال) نام برده است.

هنگام اصلی جشن«مهرگان» با نخستین روز فصل پاییز برابر دانسته شده است.

سیزدهم مهرماه

یکی دیگر از جشن های تیرگان، در گرامی داشت ستاره باران آور «تیشتر/شباهنگ/شعرای یمانی» و در خوارزم باستانی به نام «چیری روچ/تیروز» (امروزه دردومین آدینه مهرماه).

مراسم قالیشویان اردهال بازمانده ای از جشن تیرگان و دعا و آرزو برای بارش باران، و همانند بسیاری از جشن های ایرانی با یک بازار همگانی و بزرگ توامان است. نیایشگاه اردهال می بایست یکی از معابد «تیشتر» در ایران باستان بوده باشد و در بسیاری از باورهای ایرانی  بین دعای باران و تابوت یا شستشوی مردگان، پیوندهایی وجود دارد.

شانزدهم مهرماه

جشنی بزرگ در ستایش ایزد «میثره/میترا» (وبعدها«مهر»). در اصل در نخستین روز مهر (یکم مهر) و بعدها در شانزدهمین روز این ماه.

همچنین روز برگزاری جشن هخامنشی«مغوژتی/مگوفونیا» روز نجات ایران از غلبه مغان.

بیست ویکم مهر

جشن رام روزی (درخارزم باستان«رامروچ») و نیز روز غلبه کاوه و فریدون بر ضحاک.

به روز خجسته سر مهر ماه

به سر بر نهاد آن کیانی کلاه

زمانه بی اندوه گشت از بدی

گرفتند هر کس ره بخردی

دل از داوری ها بپرداختند

به آیین یکی جشن نو ساختند

نشستند فرزانگان شادکام

گرفتند هر یک زیاقوت جام

می روشن و چهره شاه نو

جهان نو زداد و سر ماه نو

بفرمود تا آتش افروختند

همه عنبر و زعفران سوختند

پرستیدن مهرگان دین اوست

تن آسانی و خوردن آیین اوست

اگر یادگارست ازو ماه و مهر

به کوش و به رنج ایچ منمای چهر

آنگونه که از مجموع منابع موجود، همچون نگارها و متون باستانی و نوشته های موورخان و دانشمندان قدیم ایرانی و غیر ایرانی و نیز شاعران و ادیبان در یافته می شود، مردمان در این روز تا حد امکان با جامه های ارغوانی برگرد هم می آمده اند، در حالی که هر یک، چند«نبشته شادباش» یا به قول امروزی، کارت تبریک برای هدیه به همراه داشته اند. این شاد باش ها را معمولا با بویی خوش همراه میساخته و در لفافه ای زیبا می پیچیده اند.

در میان خوان یا سفره مهرگانی که از پارچه ای ارغوانی رنگ تشکیل شده بود، گل «همیشه شکفته» می نهادند و پیرامون آنرا با گل های دیگر آذین می کردند.

در پیرامون این گل ها ، چند شاخه درخت گز، هوم یا مورد نیز می نهادند و گونه هایی از میوه های پاییزی که ترجیحاَ به رنگ سرخ باشد به این سفره اضافه می شد. میوه هایی مانند: سنجد، انگور، انار، سیب، به، ترنج، انجیر، بادام، پسته، فندق، گردو، کنار، زالزالک، ازگیل، خرما، خرمالو، و چندی از بو داده ها همچون تخمه و نخودچی.

دیگر خوراکی های خوان مهرگانی عبارت بود از آشامیدنی و نانی مخصوص. نوشیدنی از عصاره گیاه هوم که با آب یا شیر رقیق شده بود، فراهم می شد و باشندگان جشن، به نشانه پیمان از آن می نوشیدند. نان مخصوص مهرگان از آمیختن آرد هفت نوع غله گوناگون تهیه می گردید. غله ها و حبوباتی مانند گندم، جو، برنج، عدس، ماش و ارزن. دیگر لازمه های سفره مهرگان عبارت بود از: جام آتش یا نوکچه (شمع)، شکر، شیرینی، خوردنی های محلی و بوی های خوش مانند گلاب.

آنان پس ازخوردن نان ونوشیدنی،به موسیقی وپایکوبی های گروهی می پرداخته اند. سرودهایی از مهریشت را با آواز می خوانده و ارغشت می رفته اند (می رقصیده اند). شعله های آتشدانی برافروخته پذیرای خوشبویی ها (مانند اسپند و زعفران و عنبر) می شد و نیز گیاهانی چون هوم که موجب خروشان شدن آتش می شوند.

در پایان مراسم، شعله های فروزان آتش، نظاره گر دستانی بود که بطور دسته جمعی و برای تجدید پایبندی خود بر پیمان های گذشته، در هم فشرده می شدند.                                

                                                        جشن های مهرگان وسده

                                                                                         رضا مرادی غیاث آبادی

ما خواهانیم که پشتیبان کشور تو باشیم

ما نمی خواهیم که از کشور تو جدا شویم

ما نمی خواهیم که از خانه خود جدا شویم

مباد جز این ای مهر نیرومند!

                                  اوستا، مهریشت، بند 75                

 

 

لینک نوشته

نازنین متین-

وبلاگ من
آرشيو
  • فروهر
  • سيزده به در
  • هفت سين
  • جشن نوروز
  • سوشيانت
  • جشن سده
  • چهارشنبه سوری
  • جشن اسفندگان
  • حکومت در دوره هخامنشيان
  • جشن تيرگان
  • زن هخامنشی
  • زرتشت
  • ازدواج در دين زرتشتی
  • سنگ نبشته خشايار شاه در موزه تخت جمشيد
  • آتش خاموش
  • فرهنگ ايرانی
  • ابومسلم خراسانی
  • جهان بينی زرتشت
  • فرانک
  • چرا ايران ايران ماند؟
  • 2فرانک
  • دنیا به کجا می رود؟
  • زن در دوره ساسانی
  • و امروز ما برای ايران فردا می پرسيم چرا؟
  • جشن مهرگان
  • پايان فرانک
  • کورش بزرگ
  • افت اخلاقی
  • آرش
  • افت اخلاقی ۲
  • عارف قزوينی
  • گاتها وتأ ثير آن بر دانش در ايران باستان وجهان
  • آيين زرتشت
  • تهاجم فرهنگي،آن هم از نوع داخلي
  • يك دين با دو خدا
  • يک دين و دو خدا ۲
  • لينكستان
    رتبه گوگل من