|
خلیج فارس از دیروز تا امروز
|
خلیج فارس از دیروز تا امروز  این اثر با ارزش که در سال 1724 میلادی (1317 هجری قمری) به وسیله ژ. دولیل مهندس ارشد انجمن امپراتوری علوم فرانسه به طریقه چاپ سنگی در ابعاد 50 در 63 سانتیمتر در پاریس به طبع رسیده و با دست رنگ آمیزی شده است، یکی از ده ها نمونه نقشه های چاپ شده به وسیله کاتوگرافان جهانی است که حد و مرز کشور ایران را در آخر دوره صفویه نشان می دهند و نام خلیج فارس در تمامی آنها آورده شده است. خلیج فارس یا خلیج پارس(Persian Gulf) دریای کم عمقیست با مساحتی نزدیک به 251 هزار و 226 کیلومتر مربع در حاشیه غربی اقیانوس هند قرار گرفته است و از شمال شرقی به کرانه های ایران از شرق به دریای عمان و از جنوب به شبه جزیره عربستان محدود می شود. درازای آن از دهانه اروند رود تا تنگه هرمز معادل 1259 کیلومتر و عرض آن از دهانه گفته شده تا ساحل عمان نزدیک است به 180 تا 250 کیلومتر متغیر و در تنگه هرمز نزدیک 85 کیلومتر است ومیانگین ژرفنای آن 35 متر است.و پس از خلیج مکزیک و خلیج هودسن سومین خلیج بزرگ جهان بشمار می آید.این محدوده آبی یکی از حساس ترین و مهمترین جایگاه های جهانست و به گفته ای «هارتلند» جهان است، جایگاه رو در رویی دنیای عرب در جنوب و غرب خلیج فارس و ایران و فرهنگ ایرانی در کرانه های شمالی آن است. اما دیرینگی فرهنگ و تسلط ایرانیان بر منطقه خلیج فارس و حتا سرزمین های جنوبی خلیج فارس در درازای تاریخ و موقعیت برتر ایران و تسلط نام ایرانی و فرهنگ ایرانی بر این جایگاه مهم آبی برای جهانیان به اثبات رسیده است.زمین شناسان بر این عقیده اند که نزدیک به 500000 سال پیش، صورت نخستین خلیج فارس در کنار دشت های جنوبی ایران تشکیل شد و به مرور زمان، بر اثر دگرگونی در ساختار درونی و بیرونی زمین، شکل ثابت خود را یافت.جزیره های مهم خلیج فارس اینهایند: بحرین، قشم، کیش، خارک، ابوموسا، تنب بزرگ، تنب کوچک و لاوان که تمامی آنها بجز بحرین به ایران تعلق دارند.خلیج فارس و ساحل های آن معدن های سرشار از نفت و گاز دارد و راه انتقال نفت کشورهای ایران، عراق، کویت، عربستان و امارات متحده عربی است. و به همین دلیل جایگاهی ویژه و راهبردی بشمار می آید. بندرهای مهمی در کناره ی خلیج فارس وجود دارد که از آنها می توان بندرعباس، بوشهر و بندر ماهشهر در ایران، و شارجه، دوبی و ابوظبی را در امارات متحده عربی نام برد.دیرینگی خلیج فارس با همین نام ، آنچنان است که برخی عقیده بر این دارند «خلیج فارس گهواره تمدن جهان یا خاستگاه نوع انسان است.» و به نظر می رسد ساکنان باستانی این منطقه، نخستین انسان هایی بودند که روش دریانوردی را آموخته و کشتی اختراع کرده و شرق و غرب را به یکدیگر پیوند دادند. دریانوردی ایرانیان در خلیج فارس، نزدیک به 500 پ.م و در دوران پادشاهی داریوش یکم آغاز شد. داریوش بزرگ، نخستین ناوگان دریایی جهان را به وجود آورد. کشتی های او درازای رودخانه سند را تا کرانه های اقیانوس هند و دریای عمان و خلیج فارس پیمودند، و سپس شبه جزیره عربستان را دور زده و تا انتهای دریای سرخ کنونی رسیدند. وسنگ نبشته ای از داریوش بزرگ در تنگه سوئز بدست آمده، که به «دریای پارس» اشاره شده است و عبارت«درایه تیه هچا پارسا آئی تی»(Drayatya hacha parsa aity یعنی دریایی که از پارس سرچشمه می گیرد، دیده می شود.عرب های ساکن کشور امارات که امروزه ادعای مالکیت بر جزایر سه گانه ایرانی و تغییر نام خلیج فارس را دارند تا 237 سال پیش وجود خارجی نداشتند. برای نخستین بار در اواخر دهه 1770 میلادی که چشمه آبی در ابوظبی کشف شد،«آل نهیان» و دیگر قبیله های عرب ساکن منطقه حجاز و احسائ به این منطقه کوچ کردند. شیخ نشین هایی که اکنون اتحادیه امارات عربی را به وجود آورده اند، در نتیجه رقابت های قبیله ای دراز مدت و دخالت ها و میانجی گری های ماموران بریتانیا، به شکل گروه های سیاسی جدا از یکدیگر درآمدند.در مورد نام خلیج فارس هیچ شک و گمانی در کار نیست چرا که دلیل های آشکار و روشنی برای اثبات آن وجود دارد. تاریخ نگاران و دانشمندانی مانند: تالس، نئارخوس، استرابون، کروسیوس، بتلمیوس، آناکسی ماندر، هکاتوس، اراتوستن، اریانوس و.. در یادمان ها و نوشته های به جای مانده از خود از صفت«فارسی» یا «پارسی» برای نامیدن دریای جنوب ایران بهره برده اند در منابع و اسناد یونانی و رومی، اصطلاح هایPersikon Kaitas Sinus Persicus Mare Persium Persion gulf Aquarum Persico برای آبراه جنوب کشور ایران استفاده شده است که همگی به نوعی به خلیج فارس یا پارس اشاره دارد. نخستین بار یونانی ها بودند که این خلیج را «پرسیکوس سینوس» یا «سینوس پرسیکوس» که همان خلیج فارس است نامیده اند. از آنجا که این نام برای نخستین بار در منابع درست و معتبر تاریخی که غیر ایرانیان نوشته اند آمده است، نمی توان بدان اتهام یا خدشه ای وارد ساخت. چنان که یونانیان بودند که نخستین بار، سرزمین ایران را نیز« پارسه» و «پرسپولیس» یعنی شهر یا کشور پارسیان نامیدند. استرابن جغرافی دان سده یکم میلادی نیز بارها در کتاب خود از خلیج فارس نام برده است. او جایگاه سکونت عرب ها را بین دریای سرخ و خلیج فارس عنوان می کند. همچنین «فلاریوس آریانوس» تاریخ نگار دیگر یونانی در کتاب تاریخ سفرهای جنگی اسکندر از این خلیج به نام «پرسیکون کیت» که چیزی جز خلیج فارس نیست نام می برد.آثار عرب زبانان نیز بهترین و گرانبهاترین منابعی هستند که برای شناسایی و توجیه چگونگی پسوند این دریا می تواند در این بررسی مورد استفاده قرار گیرد. در این منابع و آثار از دریای فارس و چگونگی آن بیش از آثار فرهنگی موجود در هر زبان دیگری گفت و گو شده است. کسانی مانند:مسعودابن بطوطه،حمد...مستوفی، یاقوت حموی، حمزه اصفهانی، ناصر خسرو قبادیانی، ابوریحان بیرونی، ابن بلخی و دیگرانی که بیشتر کتاب های خود را به عربی نوشته اند، در آثار خود از نام «خلیج فارس» بدون کم و کاست یاد کرده اند. اکنون چگونه است که دشمنان ایران و این عرب های تازه به دوران رسیده، سر از جبین بیرون آورده و هر کدام به فراخور بهانه هایی که روزگار بد ایران بدستشان داده ، زوزه هایی مزورانه، سر می کشند، زمانی دندان طمع آنها برای دریاچه ی کاسپین تیز می شود و زمانی خلیج فارس و جزیره های سه گانه... با هم نظری بیاندازیم به دسته گل هایی که این آقایان به آب که چه عرض کنم در لجن می اندازند: آقای محمد علی رامین چهره جالبیست. با اینکه از نزدیکان رییس جمهور محسوب می شود و دبیر سیاسی ائتلاف رایحه خوش خدمت نیز هست ، اما نداشتن سمت مشاورت رسمی رییس جمهور باعث شده است تا در بیان دیدگاه ها و نظرات خود ، فراغت بیشتری داشته باشد . آقای رامین در اواخر سال ۸۳ بعنوان کارشناس برنامه های سیاسی شبکه چهارم سیما مصاحبه ای با ایسنا انجام داده بود و در آن مصاحبه پیشنهاد داده بود نام "خلیج فارس" به "خلیج مسلمانان" تغییر یابد. در تشریح پیشنهاد خودش هم گفته بود معنی این نامگذاری این خواهد بود که هیچ غیر مسلمانی حق اطراق یا زدن پایگاه نظامی در منطقه را نداشته باشد.یا نمونه ی دیگر: (مشت نمونه ی خروار است)«بیست و هشتمین نشست سران شورای همکاری خلیج فارس به مدت دو روز از دوشنبه هفته جاری آغاز به کار کرد و این در حالی بود که اعراب برای اولین بار یک ایرانی آن هم عالی ترین مقام اجرایی را دعوت کردند تا در اجلاس شرکت کند. محمود احمدی نژاد هم با قبول این دعوت راهی دوحه مرکز قطر شد تا اولین رئیس جمهور ایرانی باشد که برای دومین بار طی یک سال و با فاصله اندکی از هم راهی کشورهای حوزه خلیج فارس می شود. البته پاسخ مثبت احمدی نژاد به این درخواست در شرایطی که هر از چند گاهی ایران و اعراب به مجادله لفظی با یکدیگر درباره جزایر سه گانه و همچنین فعالیت های هسته یی می پرداختند، به طور ویژه یی مورد توجه رسانه های عربی قرار گرفت. احمدی نژاد اما وقتی در افتتاحیه اجلاس حضور یافت، دوازده پیشنهاد داشت و آنها را به شورا ارائه داد که بیشتر ماهیتی اقتصادی داشتند. تامین آب و گاز مورد نیاز برادران اعراب، اجازه تملک اموال غیرمنقول، سرمایه گذاری مشترک در منابع نفت و گاز از جمله پیشنهادهای احمدی نژاد به سران اعراب بود. وی پس از آن و بعد از آنکه اولین روز اجلاس به پایان رسید به تهران بازگشت تا در گردهمایی مسوولان قضایی کشورهای اسلامی شرکت کند. در آن سوی حاشیه خلیج فارس اما دومین روز اجلاس سران شورای همکاری خلیج فارس به پایان کار خود نزدیک می شد و عبدالرحمان العطیه دبیر کل شورای همکاری خلیج فارس شروع به قرائت بیانیه پایانی اجلاس کرد. بیانیه یی که برخلاف انتظار نه تنها در آن نشانه یی از اثرات مثبت سفر احمدی نژاد به قطر دیده نمی شود بلکه با لحنی گستاخانه به تهران هشدار می دهد در صورتی که جزایر سه گانه را به امارات متحده عربی ندهد، موضوع را به محاکم بین المللی می کشاند. امارات متحده عربی مدعی است که ایران سه جزیره تنب کوچک، بزرگ و ابوموسی را اشغال کرده است. از این رو شورا در ادامه بیانیه پایانی خود از اینکه ارتباط ها با ایران در زمینه جزایر سه گانه هیچ نتیجه مثبتی دربرنداشته، ابراز تاسف کرد. عبدالرحمان عطیه همچنین در گفت وگو با شبکه تلویزیونی العربیه تصریح کرد؛ رهبران کشورهای عضو این شورا همگی به ایران پیشنهاد می کنند یا جزایر مذکور را به امارات دهد یا موضوع را از طریق دادگاه های بین المللی پیگیری می کنند» اعراب با تاکید بر موضع گیری های این شورا که در تمامی بیانیه های قبلی بر آن تصریح کرده اند، گستاخانه مدعی شدند؛ «حمایت از حق حاکمیت دولت امارات متحده عربی بر جزایر سه گانه نامبرده و همچنین آب های منطقه یی، حریم هوایی، فلات قاره و منطقه اقتصادی ویژه جزایر سه گانه به اعتبار این است که این جزایر جزء لاینفک دولت امارات متحده عربی به شمار می رود.»برخورد اعراب و نوع گویش آنان در رابطه با ایران که همراه با بی احترامی است در حالی بیان می شود که پیش از سفر احمدی نژاد به دوحه، برخی از سیاستمداران کشورمان نسبت به پذیرش این دعوت هشدار داده و نسبت به موفقیت سفر وی، انتقادهایی را مطرح کرده بودند. تعدادی از نمایندگان مجلس نیز از احمدی نژاد خواستند تا در این اجلاس شرکت نکند. اما رئیس جمهور بدون توجه به این توصیه ها راهی قطر شد تا میهمان شش کشور عربی شود. اما حضور رئیس جمهور ایران در کنفرانسی با تابلویی که در آن نام مجعولی برای خلیج فارس نوشته شده بود تنها خرسندی اعرابی را باعث شد که همواره اصرار بر عربی بودن خلیج فارس داشته اند و از این رو نامی جعلی برای خلیج فارس را به کار می برند. صدور بیانیه یی با این محتوا نیز مهر تاییدی بر ابراز نگرانی فعالان سیاسی و منصوبان مرتبط با هر دو جناح در رابطه با سفر احمدی نژاد به دوحه بود و اینکه پشت نخستین دعوت از یک مقام ایرانی برای حضور در اجلاس شورای همکاری خلیج فارس، اهدافی فراتر از توسعه روابط همسایگی توسط عرب ها پیگیری می شود.(اعتماد، 15 آذر1386) این روزها مردم از حافظه خود یاری می گیرند و در حالی که یک چشمشان اشکست و یک چشمشان خون به یاد می آورند که در گذشته ای نه چندان دور: اروند رود برای سد ها سال مورد بهره برداری همسایه عرب قرار می گرفت و ایران در بسیاری از نقاط آن قادر به کشتیرانی نبود. با فشار اون خدابیامرز و اصرار مدیران برجسته وزارت خارجه ایران خط تالوگ که مرسوم خط مرزی آبی و دریائی و یا دریاچه ای بین المللی است را اعمال نمود. خط تالوگ غیر از فاصله میان دو ساحل است؛ خط تالوگ نقطه عمیقی است که بین دو ساحل هم مرز قرار می گیرد و به هر دو همسایه برای کشتی های هم وزن و اندازه اجازه کشتیرانی می دهد و لزوما خط میان دو مرز خشکی نیست.یا به یاد می آورند که :ایـران ازاعماق فقـروعقـب مانـدگی تاریخی بیـرون آمـد وقـدم به جهـان معاصــرگـذاشـت. مـردم بیـاد می اورنـد که درزمان اوکشـورشـان؛ تنهـا کشـور جهـان سـوم بودکـه درگیـر جنـگ نشـد و هیـچ قدرتی شهامت پیدا نـکرد به مـرزهای مقـدس ایـران تجـاوزکنـد. بیـاد میـاورند رفــع غائلـه آذربایـجان را کـه تهدیـد بـزرگی بـرای تمامیـت ارضی وحاکمیـت ملی بود. مـردم بیـاد می اورند تـلاش اورابـرای بـازگردانـدن جزیره های سـه گانه خلیج فـارس بـه ایـران؛ کـه ایـرانیـان ازکوچـک وبـزرگ حتا نام آنهـاراهم نمی دانستند. وآن کسانی که هم احتمالن می دانسـتند و دم ازملـی گرایی می زدند؛ بـکلی قیـدمالکیت ایران را بـرآن جـزایر زده بـودنـد.مردم به یاد می آورند که: روابـط ایـران با همـه کشـورهای دنیـا براسـاس احترام متقـابل واقعـی اسـتواربود وایـرانی درهمـه جـای دنیـا سربلنـدبود و به هرکشوری آزادانــه رفـت وآمد می کرد. وبـه یـاد می اورنـد که اومی گفــت: بـرای نفـت بایـد «بهـای شایسـته ای» دریـافت کـرد؛ تـا بـا درآمـد آن آیـنده ایران راسـاخـت. وازهمـان هنـگام بـود کـه صاحبـان کارتلهـای بـزرگ نفتـی کـه درواقــع سـرنـخ سیاسـت جهـان رادردسـت دارنـد؛ درپی برانـدازیش برآمدند. مـردم بیـاد می اورنــد از روزیــکه او رفـت؛ افزون برتـاراج داراییـهای ایران وغـارت گرانبهاتریـن یـادگارهای گذشـته کشورشان؛ میلیـونها تـن نفـت مجانـی بـه دیـگران دادنـد. میلیونها بشـگه نفـت رابه قیـمت ارزان هـدیـه کـردنـد و 100هـا میلیـون دلار بـه گـروههای تروریسـتی بخشـیدند.مردم به یاد می آورند که:اونخستین پادشـاه ایران بود که پس ازگذشت 300سـال؛ نـه تنها یـک وجب از خاک کشورمان راازدسـت نـداد؛ بلکـه قسمتی ازسرزمیـن میهنمـان راهـم ازاشـغال اجنبـی آزادکـرد. او درجهـت پایـان بخشیـدن بـه رفــع اختـلافات چنـد 100سالـه باعـراق و باز گـردانیـدن حقـوق حقـه ایــــران بــراروند رود(شـط العرب) را کـه سالهـای سـال عـراق برخـلاف اصول بیـن الـمللی و بـه اتکای قـراردادی کـه اسـتعمار انگلسـتان با تـوجـه به ضعـف مـا؛ تحمیـل ایـران کـرده بود؛ وازاروند رود (شـط العرب) اسـتفاده انحصـاری می کرد. خلیـج فـارس را نمـاد قـدرت ایـران وامنیـت ساخـت؛ وازآن فـراتر رفـت وحریـم امنیت ایـران رابـه فراسـوی دریـای عمـان واقیـانوس هنـد بـرد.مردم به یاد می آورند که:کشـورشان یکی ازده قـدرت اقتصـادی نخست جهـان ازسـال 1353خـورشیـدی تـاهنـگام انقـلاب؛ درمیـان همه ی کشورهای عضو صنـدوق بیـن المللی پـول بـه شـمارمی آمد؛ کـه نه تنهـا به هیـچ کشورخارجی بـدهی نـداشـت؛ بلکه بیـش ازسـی میلیـارد دلارازکشـورهای خارجی طلبکاربود و هـریـک دلارتنها هفـت تومان ارزش داشـت. وایـنک به برکت انقلاب ؛ کشـورشان بیـش ازپنجـاه میلیـارد دلار بـه کشـورهای خارجی بـدهکاراست. وایـن درحالیست؛ پولی که جمهوری اسلامی ازسـال 1979میلادی به بعد؛ تنهـا ازفروش نفـت دریافـت کـرده؛ بیـش ازپنـج برابـرکـل درآمـدی اسـت کـه درتمام دوران پادشاهی پادشاهـان پهلـوی نصیـب ملـت ایـران شــد. ودربرابر آنهمـه درآمـد؛ مردمی بی نشاط – فقیـر- گرسـنه و معتاد و بیـمارومعلـول برجای مانـده اسـت. مردم بیاد می آورند که :برای فـروش وصادر کردن نفـت او پایه هـای سیاسـت تازه ای رادرجهان اسـتوار کرد و با ایجاد سازمان کشورهای صادرکننده نفـت (اوپـک) قـدرت بزرگی رابوجـودآورد تاهیـچ صاحب طمعی جرات نکند بهای نفت راروی منافع خود بالا و پائیـن ببـرد. وازهمان هنـگام بودکه صاحبان کارتلهای بزرگ دریافتنــد بامـردی صاحب نظـر- مصمم وآیـنده نگرسروکار پیـداکرده انـد کـه منافعشـان راسـخت بخطرانـداخته اسـت.مردم بیاد می آورند که :او می گفت: "پیشرفـت هنگامی میسراست که سطح دانش ملـت بـالابرود. ازاین رو؛ هـزاران مـدرسه و100هادانشگاه وموسسه تعلیماتی عالی سـاخت. ودرسایـه امکاناتـی که فراهـم کرد؛ هـزاران دانشجوی ایرانی ازبزرگترین دانشـگاههای جهان بـه والاتـرین مدارج علمـی رسیدند. ولی اکنـون ضمـن انکار تـاریـخ و فرهنـگ گـذشـته ایـران؛ بـاید شـاهد تاسیـس مـدارس آمـوزش تروریسـتی درکشـورشان باشـند.مردم بیاد می آورند که:بـرای تامیـن خـوراک روزمـره خود نیازمنـد داشتـن چنـد شغـل وتوسـل به بـازارسـیاه ویا گذرانـدن عمردرسف های طولانی درمقابل سفارتخانـه های خارجی برای فراراز این جهنـم هستند. درزمـان اودرهمـه جای دنیـا؛ ایرانی سربلنـد بـود وبه راستی بزرگتریـن خدمـت اوبملـت ایران؛ ایـن بودکه به زنـان ومردان هموطنش عـزت وشخصیـت وغـروربخشـیده بـود. بـه یـاد داشـته باشیـم کـه روزگاری ژانـدارک را باتهـام جـادوگــری به شــعله های آتـش سـپردند وامـروز؛ وی را بعنـوان یـکی از زیباتـریــن چهـره های تاریـخ جهـان می سـتایـنـد. و روزگـاری نیـز اسـتـالیــن(که بیش از یکمیلیون نفر روسی را کشت) را پـدرملـت خـوانـدنـد و امـروز حتـا درکشـورش از او بصـورت سـتمگری بـزرگ نـام می برنــد. بـه یـادداشـته باشیـم که صفحـات تـاریـخ ما لحظـات پـرازفرازو نشیـب درخـود دارد. حملـه اسـکندروهجـوم مغـول نیـز نتوانســتند مشـعل فرهنگ وتمـدن باســتانی ایـران راخامـوش کننـد. مطمـئن هسـتم که شعلـه هـای فـروزان ایـن تمـدن بـرایـن سیـاهـی انـدوهبـارنیـزچیـره خواهـد شـد و یـک رسـتاخیـزملی افتخـارات نسـل حاضـررادرتـاریـخ درخشـان ایران ثبــت خـواهـد کـرد. فهرست منابع:حافظ نیا، محمدرضا، خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز، انتشارات سمت،1371رامشت،جغرافیای طبیعی خلیج فارس، انتشارات دانشگاه ااصفهان،1367طباطبایی،سیدمحمد،ضمیمه روزنامه همشهری، دیپلماتیک، شماره ،36دی ماه،1383محمدی،ید..، زمینه های همگرایی در منطقه خلیج فارس از 1971 تا کنونمجله فرهنگ و پژوهش، شماره 173آذرماه 1383مجتهدزاده، پیروز، کشورها و مرزها در منطقه ژئوپلتیک خلیج فارسمجتهدزاده، پیروز، جغرافیای تاریخی خلیج فارسمجتهدزاده، پیروز، امنیت و مسائل سرزمینی در خلیج فارس ترجمه مسعود اجتهادی مجتهدزاده، پیروز و دیگران، میزگرد چشم انداز ژئوپلتیکی خلیج فارس در سده 20 و 21 سازمان سمتطلوعی، محمود خلیج فارس |
|
لینک نوشته |
|
|
|
|
