پیامبر اندیشمند ما اشوزرتشت نام دارد که اشو کلمه پیشوند و به معنای پاک است نام آن بزرگوار زرتوشتره اسپیتامه می باشد که زرتوشتره خلاصه شده و به صورت زرتشت در آمده و اسپیتامه به معنی سفید و از نژاد سفید است که لقب ایشان است و دو معنی دارنده شتر زرد یا پیر و ستاره طلایی یا زرین برای کلمه زرتشت آورده اند.

اشوزرتشت از خاندان سپیتمان(سپیتمه یا سپیتامه) بوده نام پدرش پوروشسب فرزند هیچتسب نام مادرش دوغدو فرزند فراهیم روا می باشد و سومین پسر از پنج پسر پوروشسب است دو برادر بزرگترش «رتوشتر» و «رنگوشتر» و برادران کهترش «نوتریکا» و «نی ورتش» نام دارند در روز خورداد از ماه فروردین (6 فروردین) از مادر زاده شد.

زرتشت آموزش های لازم را از پدر و مادر و فرهیختگان زمان خود آموخت اهل خرد و خردورزی بود روحی کنجکاو و ذهنی آماده و تیز داشت و از ذوقی جوشان و سرشار از احساس بهره می برد با رسیدن به سن بلوغ با خرافات، جهل و بی عدالتی هایی که توسط کوی ها و کرپان ها بر جامعه تحمیل شده بود بنای ناسازگاری و مخالفت را گذاشت بنابر روایت از 30 سالگی (برخی از 20 سالگی) به سبلان رفت از اجتماع کناره گرفت و به مدت 10 سال در تنهایی به تامل و تفکر پرداخت و با یاری وهومن (اندیشه نیک) 7 بار به هم پرسگی اهورامزدا رسید و در نهایت از طرف اهورامزدا در روز خورداد و فروردین ماه در 40 سالگی ( برخی 30 سالگی) به پیامبری برگزیده شد.

اولین کسی که به او ایمان آورد پسر عمویش میدیوماه است. اشوزرتشت در ابتدا با سختی و دشواری و مصائب فراوانی از طرف کوی ها و کرپان ها (کوی ها=شاه و شاهزادگان، کرپان ها= پیشوایان دینی گمراه) روبرو می شود. بعضی دشمنان او نظیر بندوه و گرهما او را بسیار تحت فشار قرار می دهند بالاخره بر اثر این فشارهای طاقت فرسا تصمیم به مهاجرت می گیرد سرزمین اولیه را ترک و به سرزمین مجاور می رود.

حاکم این سرزمین کی گشتاسب (کی ویشتاسپ) است دعوت خود را بر او آشکار می کند ابتدا نمی پذیرد ولی بعد از مناظراتی چند خود و همسرش هئوتسا(هوتوسا=هوتوس=کتایون) پیرو او شدند بعد از این مرحله خانواده شاهی و دربار زرتشتی شدند و پشتوانه مستحکمی برای دین او گردیدند.

اشوزرتشت 3 بار ازدواج کرده است از اسامی زن اول و دوم اطلاعی در دست نیست زن سوم او در اوستا به نام هووی یاد شده است که از خاندان هوگو و دختر فرشوشتر بوده و ظاهرا" زرتشت از او فرزندی نداشته است. از زن اول صاحب یک پسر به نام ایستدواستر و سه دختر به نام های فرنی، تریتی و پوروچیستا شده و صاحب دو پسر به نام های اروتت نر و خورشید چهر از زن دوم خود گردید.

گویا در آن زمان گشتاسب خراجگزار پادشاه توران ارجاسب بود با گرویدن گشتاسب به زرتشت ارجاسب بنای مخالفت گذاشت و ادامه مخالفتش او را به جنگ بر علیه گشتاسب واداشت و بالاخره اشوزرتشت در سن 77 سالگی در ادامه همین جنگ های ارجاسب با گشتاسب و حمله به بلخ توسط فردی به نام برات روکرش یا تور براتور در آتشکده نوش آذر بلخ به همراه جمعی دیگر از بزرگان در روز خیر ایزد و دیماه کشته شدند.

آنان...

آنان مردمانی پر منش بودند

بناهای بلند برآوردند و اسرار آسمان را بسودند

بسی راه ها زیر پا نهادند و بسا زار ها پیمودند

دل به دریا ها زدند و نوای دُرّ ها را شنودند

با گردونه های کیهانی به گرد گوی زمین گردیدند

دنیای درون را کاویدند و از جان به جهان رسیدند

آنان نیکان آریایی ما بودند!

در تخت جمشید همه مردم برابرند، هیچگاه کسی را در حالت خضوع و خشوع و کرنش و تسلیم نمی بینیم، هیچ کس لگدمال نشده است، هیچ کس فروتر از دیگران نمایانده نشده است، در میان پیاده ها هیچ کس را سوار بر اسب نمی بینیم، هیچ چهره ای خشمگین و غضب آلود نیست، چهره ها همه آرام، موقر و با تبسمی ملایم هستند، در بسیاری جای ها دستان یکدیگر را به گرمی و با مهربانی در دست گرفته اند و یا دست خود را بر پشت دیگری گذارده اند و یا گلی زیبا را به هم تعارف می کنند. مردمان ملل گوناگون با پوشاک اختصاصی خود و آرایش سر و صورت خاص خود، در اینجا حاضر شده اند. هرگز آنان در لباس های پارسیان در نیامده اند، خط و زبان و فرهنگ آنان محترم بوده است، به پاس حضور آنان در هیچ کجا کسی را در حال انجام مراسم مذهبی خاصی نشان نداده اند تا مبادا مردم تصور کنند کسی قصد تبلیغ دین خاصی را در سر دارد، آنان را از قهر و غضب هیچ خدایی نترسانده اند. آزادی و حقوق همه مردم را تا آنجا رعایت کردند که حتی در کاخ آپادانا از نگاره فروهر یا نشان ملی ایران استفاده نکردند و به جای آن از گوی بالدار که در میان گروه وسیعتری از مردمان سرزمین های دور شناخته شده بود، بهره برداری کردند.

ایرانیان عصر هخامنشی تصور نمی کردند که اندیشه ها و آرمان ها و اعتقاداتشان برتر و درست تر از دیگر ادیان است و به این لحاظ تلاش نمی کردند تا خود و اندیشه های خود را بر دیگران تبلیغ و تحمیل سازند، بلکه آنان به دنبال اتحاد و پیوند و همبستگی با تمام ملل جهان بودند. به دنبال جامعه ای صلح آمیز و دوستانه که از همه گونه ملل و اقوام و ادیان و تفکر ها تشکیل شده باشد. جامعه آرمانی جهانی.

زن هخامنشی در تمام امور، همچون مردان کار و فعالیت می کرده است و حقوقی همانند مردان و برابر با مردان دریافت می کرده است. او حتی در هنگام زایمان و پس از آن از مرخصی با حقوق و نیز هدایایی که بعضا" از اجناس مختلف تشکیل می شد، بهره می برد. زن ایرانی حتی در کارهای تخصصی و هنری همچون تراشیدن و پرداخت سنگ نگاره ها توانایی خود را نشان می داده است. آنان می توانستند در هنگام کار در تخت جمشید، کودکان خود را به مهد کودک بسپارند.

لوحه های گلی به ما نشان می دهد که در بعضی مواقع مردان در خدمت زنان انجام وظیفه می کرده اند و ریاست کارها با زنان بوده است. لوح ها همچنین زنانی را معرفی می کند که املاک وسیع و کارگاه های بزرگی داشته اند که تعداد بسیاری کارگر و کارمندهای ساده و متخصص برای آنان کار می کرده اند. این زنان شخصا"به همه کارها نظارت و رسیدگی می کردند و ایناد و حساب ها را مورد کنترل قرار می دادند. مهر آنان به دفعات و به تعداد زیاد بر پای لوح های گلی به چشم می خورد. زنان عصر هخامنشی می توانستند بدون دخالت شوهران خود در املاک و دارایی خود هر گونه تصرفی که مایل بودند، بنمایند.

بررسی لوح ها نشان می دهد که خانواده هخامنشی را تنها یک مرد و یک زن تشکیل می دادند و نمونه ای از چند همسری دیده نشده است.

تخت جمشید بنای نمادین ملی ایرانیان و نشانه اقتدار و شکوه آنان و نماد توانایی های علمی و فنی و هنری نیاکان ما بوده است. تخت جمشید مظهر همبستگی ملی و سرزندگی و بالندگی روح ایرانی است.

اما با این حال تخت جمشید صرفا" به خاطر خاصیت ظاهری و تماشایی درست نشده بود و هنر ایرانی همیشه هنری کاربردی بوده است، ایرانیان را اراده بر آن بوده که اگر قرار است بنایی به عنوان نماد شکوه و عظمت ایران ساخته شود، چه بهتر که همچون اهرام مصر فقط حجمی بزرگ و بی مصرف نباشد، بلکه از آن به عنوان ساختمانی عام المنفعه توسط یکی از نهادهای ملی کشور بهره برداری شود و بهترین نهاد ملی کشور برای چنین امری چیزی نبود جز «انجمن همپرسگی ملی» یا «انجمن بهان» یعنی همان که امروزه آن را مجلس شورا و پارلمان یا در گستره ای وسیع تر سازمان ملل می نامند.

اینجا جایگاهی بوده است که فرستادگان ملت های مختلف برای سگالش و اتخاذ تصمیم و وحدت رویه درباره مسایل و مصالح عمومی گرد می آمدند و نقوش 23 هیئت نمایندگی ملل که بر جبهه شرقی کاخ آپادانا موجود است، نمادی از حضور آنان است. وضعیت آنان ثابت می کند که آنان مردمانی معمولی از میان خردمندان هستند و نه از اشراف و بزرگ زادگان.

چنین انجمنی بی تردید علاوه بر مجمع عمومی که در تالار آپادانا تشکیل می شده است، از دپارتمان ها و بخش های متعدد پژوهشی و تحقیقاتی و آموزشی و اداری و خدماتی برخوردار بوده است.

واژه تچر که در سنگ نبشته داریوش برای نامیدن یکی از کاخ های تخت جمشید از آن یاد شده است، بنا به تحقیقات جدیدی که توسط یکی از پژوهشگران صورت پذیرفته است، به معنای «جایگاه گزیدن راه» یا به عبارتی «تالار شورا» می باشد.

نیاکان ما از انتخاب انجمن همپرسگی ملی برای تکیه زدن بر با شکوه ترین بنای خود، هدف خاصی را دنبال می کردند و آن چنین بود که همه ملت ها آنجا را خانه خود بدانند و دوستش بدارند و گرامی اش دانند. اگر آنجا بنایی بود که کاربردی محلی داشت، هرگز نمی توانست توجه همه ملل را به خود جلب کند. یک بنای شاهی، یک دژ نظامی، یک انبار جواهرات، یک نیایشگاه بزرگ، یک جایگاه جشن نوروزی، یک سکونتگاه درباری و یا یک حرمسرا هیچکدام نمی توانست احترام و بزرگداشت همه ملت ها و اقوام و همه ادیان را به خود جلب کند.